"Σύλβια, ο άνθρωπος με τον άνθρωπο γίνεται."
Και λίγο αργότερα, αφού ολοκλήρωνε τη σκέψη της, έκλεινε:
"Ο άνθρωπος για τον άνθρωπο."
Αυτές ήταν από τις φράσεις που άκουγα συχνά από τη γιαγιά μου. Με αυτές μεγάλωσα. Και μέσα σε αυτές τις λίγες λέξεις χωρούσαν όλοι οι ευάλωτοι, όλοι οι κυνηγημένοι, όλοι οι διαφορετικοί, εκείνοι που έπρεπε να σωπαίνουν για να επιβιώσουν και να κρύβονται για να μη χαθούν.
Αυτή η γυναίκα δεν με μεγάλωσε για να ακούω μόνο. Με μεγάλωσε για να βλέπω. Να παρατηρώ. Να διαβάζω τη σιωπή των ανθρώπων, να αντιλαμβάνομαι όσα δεν λέγονται. Έτσι έμαθα να κοιτάζω πρώτα και να ακούω μετά. Πρόκειται για μια μεγάλη προσωπική ευθύνη και ορισμένες φορές, κακά τα ψέματα, για ένα βάρος. Γιατί όταν έχεις μάθει να βλέπεις πίσω από τις λέξεις, δύσκολα απολαμβάνεις την ευκολία της αδιαφορίας. Δύσκολα προσπερνάς ένα προσωπικό σου στραβοπάτημα λες και δε συνέβη ποτέ.
Συχνά σκέφτομαι και κάτι ακόμη. Το γεγονός ότι το γονίδιο της οικογένειάς μου, από αυτή την πλευρά της ιδιαίτερα μεγάλης οικογένειας μου, κατάφερε να επιβιώσει μέσα από τα προσφυγικά κύματα της Σμύρνης, τη βία, τα βασανιστήρια και τον θάνατο. Αναρωτιέμαι καμιά φορά σε ποιων ανθρώπων την καλοσύνη έπεσαν οι πρόγονοί μου για να μπορέσουν να σωθούν. Ποιος άγνωστος άνθρωπος τους έδωσε νερό, ψωμί, μια κρυψώνα, μια θέση σε μια βάρκα ή μια στιγμή προστασίας. Ποια μικρή πράξη ανθρωπιάς στάθηκε αρκετή για να συνεχιστεί μια ολόκληρη γενεαλογική γραμμή μέχρι σήμερα;
Γιατί μέσα στις μεγάλες τραγωδίες της ιστορίας του ανθρώπινου γένους, οι μικρές πράξεις αποκτούν τεράστια σημασία. Μπορεί να μοιάζουν ασήμαντες τη στιγμή που συμβαίνουν, όμως είναι ικανές να καθορίσουν τη ζωή ενός ανθρώπου και πολλές φορές, τη ζωή όλων όσοι θα γεννηθούν μετά από αυτόν.
Πόσες πιθανότητες υπήρχαν τότε να επιβιώσουν; Όχι μόνο να γλιτώσουν από την προσφυγιά, αλλά να καταφέρουν να σταθούν ξανά στα πόδια τους όταν έφτασαν στην Ελλάδα;
Κάποτε άκουσα μια φράση που δεν θα ξεχάσω ποτέ,
"Οι Έλληνες μάς αντιμετώπιζαν σαν Τούρκους και οι Τούρκοι σαν Έλληνες".
Όταν την πρωτοάκουσα, ένιωσα τον λαιμό μου να κλείνει. Μέσα σε μία πρόταση χωρούσε ολόκληρη η τραγωδία του ξεριζωμού όχι μόνο των προγόνων μου, αλλά χιλιάδων ανθρώπων.
Να μη σε αναγνωρίζει πια ως δικό του κανένα από τα δύο μέρη. Περισσεύεις, αυτό σου λένε. Να βρίσκεσαι ανάμεσα σε δύο κόσμους χωρίς να ανήκεις ολοκληρωτικά σε κανέναν. Μόνος.
Θυμάμαι τη γιαγιά μου όταν μιλούσε για εκείνα τα χρόνια. Θυμάμαι το πρόσωπό της. Συγκινημένο, εύθραυστο, σαν να κουβαλούσε ακόμη τις σκιές μιας μνήμης που δεν έζησε μόνο η ίδια αλλά ολόκληρη η οικογένεια. Αντίστοιχα, όπως τώρα θυμάμαι εγώ εκείνη, θυμόταν και η ίδια τον πατέρα της Στυλιανό και τη μητέρα της Κυριακή, να μιλάνε, όσο άντεχαν και οι ίδιοι για όλα αυτά.
Καμιά φορά, επειδή το γήρας βαραίνει τον άνθρωπο και τον κάνει εύθραυστο, κάνει τις πληγές να επιστρέφουν στην επιφάνεια έτσι καμιά φορά, η αφήγησή της γινόταν θυμός. Όμως αυτό κρατούσε λίγο. Πολύ γρήγορα μαλάκωνε ξανά και, κοιτώντας όσα συνέβαιναν στον κόσμο, μονολογούσε σχεδόν πάντα το ίδιο πράγμα,
"Αυτά τα παιδιά τι φταίνε;"
Εκεί βρίσκεται ίσως όλη η σοφία μιας γενιάς που γνώρισε τον πόλεμο, την προσφυγιά και την απώλεια. Ότι πίσω από τις σημαίες, τις εθνικότητες, τις ιδεολογίες και τα σύνορα υπάρχουν άνθρωποι. Έτσι τελικά το πρώτο ερώτημα δεν είναι ποιος έχει δίκιο, αλλά ποιος υποφέρει, ποιος ζει και ποιος πεθαίνει.
Ο άνθρωπος για τον άνθρωπο, λοιπόν.
Γιατί το "διαίρει και βασίλευε", το ανθρώπινο γένος το έχει πληρώσει πολύ ακριβά μέσα στους αιώνες. Κάθε φορά που ξεχνά αυτή την απλή αλήθεια, κάθε φορά που επιλέγει να βλέπει κατηγορίες αντί για πρόσωπα, κάθε φορά που εστιάζει μόνο στα αρνητικά και καθόλου στα θετικά, επαναλαμβάνει με διαφορετικό τρόπο τις ίδιες τραγωδίες.
Ίσως γι' αυτό τα λόγια της γιαγιάς μου εξακολουθούν να με συνοδεύουν. Όχι ως ανάμνηση, αλλά ως υπενθύμιση ότι η ιστορία των ανθρώπων δεν σώζεται μόνο από τους ισχυρούς και τους "νικητές". Σώζεται από τους ανώνυμους ανθρώπους που, μέσα στις πιο σκοτεινές στιγμές και παρά το κόστος, επιλέγουν να σταθούν δίπλα σε έναν άλλο άνθρωπο.
Καμιά φορά, αυτό αρκεί για να αλλάξει το μέλλον ολόκληρων γενεών.
X CivilA
Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου