"Ο άνθρωπος για τον άνθρωπο."
Αυτή η φράση μοιάζει να είναι απλή, όμως μέσα της κρύβεται ίσως η σημαντικότερη ηθική πρόκληση κάθε σύγχρονης κοινωνίας.
Μπορούμε να αναγνωρίσουμε την ανθρώπινη αξία κάποιου ακόμη και όταν η ζωή του, οι επιλογές του, η ταυτότητά του, η φύση του, διαφέρουν από τις δικές μας;
Το Pride, πάρα τα όσα λέμε και ακούμε, δεν αφορά μόνο τους γκέι ανθρώπους και σίγουρα δεν αφορά μόνο τη σεξουαλικότητα. Στον πυρήνα του, αφορά ένα πολύ παλιό και πανανθρώπινο αίτημα, το δικαίωμα του να υπάρχεις χωρίς φόβο. Αυτή είναι η βάση, η ρίζα, το κέντρο του Pride.
Να μπορείς να αγαπάς, να εργάζεσαι, να περπατάς στον δρόμο και να ζεις τη ζωή σου χωρίς να κινδυνεύεις από περιθωριοποίηση, χλευασμό, βία, αποκλεισμό ή και θάνατο. Σε σόκαρε η τελευταία λέξη που έγραψα; Αν ναι, είμαστε σε καλό δρόμο.(Οξύμωρο δεν είναι;)
Για να κατανοήσουμε το λόγο που υπάρχει το Pride, πρέπει πρώτα να θυμηθούμε τι προηγήθηκε στις κοινωνίες που πέρασαν.
Ας ξεκινήσουμε λοιπόν μια μικρή αλλά σημαντική αναδρομή...
Στις αρχές του 20ού αιώνα, σε ένα πολύ μεγάλο μέρος του κόσμου, η ομοφυλοφιλία θεωρούνταν έγκλημα, αμαρτία, ψυχική ασθένεια.
Οι άνθρωποι φυλακίζονταν, έχαναν τη δουλειά τους, απομονώνονταν από τις οικογένειές τους, αναγκάζονταν να ζουν διπλές ζωές για να επιβιώσουν ή γνώριζαν ακόμα και το θάνατο, προς συμμόρφωση και παραδειγματισμό των υπολοίπων.
Η κοινωνία δεν τους ζητούσε να είναι διακριτικοί, τους ζητούσε να εξαφανιστούν από το δημόσιο πεδίο και ακόμα χειρότερα (αν υπάρχει χειρότερα) η κοινωνία ζητούσε να μην υπάρχουν.
Η κατάσταση αυτή έγινε ακόμη πιο σκοτεινή κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Στη ναζιστική Γερμανία βλέπετε δεν υπήρχε χώρος για κανέναν πέρα από τον λευκό, ετεροφυλόφιλος άνδρα, έτσι χιλιάδες ομοφυλόφιλοι άνδρες διώχθηκαν και στάλθηκαν σε στρατόπεδα συγκέντρωσης. Αργότερα, ακόμη και μετά το τέλος του πολέμου, πολλοί συνέχισαν να αντιμετωπίζονται ως εγκληματίες και όχι ως θύματα. Στη ζυγαριά του πολέμου και των απάνθρωπων εγκλημάτων που γνώρισε ο κόσμος, η ομοφυλοφιλία ήταν βαρύτερο έγκλημα.
Σε όλη τη διάρκεια του 20ού αιώνα, οι περισσότεροι γκέι άνθρωποι έζησαν με τον φόβο της αποκάλυψης της ταυτότητας τους. Δεν ήταν λίγοι εκείνοι που παντρεύτηκαν ανθρώπους που δεν αγαπούσαν, μόνο και μόνο για να επιβιώσουν κοινωνικά(όχι δεν είναι μόνο γνώρισμα των στρέιτ αυτό, το κίνητρο βέβαια είναι διαφορετικό).
Άλλοι έζησαν δεκαετίες ολόκληρες κρύβοντας την αλήθεια για τον εαυτό τους. Αυτό το βάρος δεν είναι εύκολο να το κατανοήσει κανείς ούτε τότε, ούτε και σήμερα. Η απόκρυψη μιας τόσο θεμελιώδους πλευράς της ταυτότητάς σου δεν είναι απλώς μυστικό, είναι μια καθημερινή μορφή επιβίωσης σε ένα περιβάλλον που σε απορρίπτει συνεχόμενα και δεν σου λέει απλά είσαι μόνος σου, σου υπενθυμίζει ότι όλοι είναι εναντίον σου.
Το 1969, στη γειτονιά Γκρίνουιτς Βίλατζ της Νέας Υόρκης, μια αστυνομική επιδρομή στο μπαρ Stonewall Inn προκάλεσε τεράστιες αντιδράσεις που εξελίχθηκαν σε σύγχρονο ιστορικό σημείο.
Οι εξεγέρσεις του Stonewall θεωρούνται σήμερα η απαρχή του σύγχρονου κινήματος διεκδίκησης δικαιωμάτων για τα ΛΟΑΤΚΙ+ άτομα. Για πρώτη φορά, πολλοί άνθρωποι αρνήθηκαν να αποδεχθούν σιωπηλά την καταπίεση, την ανισότητα, τη βια και την ανυπαρξία.
Τη δεκαετία του 1980 εμφανίστηκε το σαρωτικό AIDS. Αυτό λοιπόν που θα έπρεπε να αντιμετωπιστεί πρωτίστως σαν μια υγειονομική κρίση, μετατράπηκε (ώ τι έκπληξη) σε εργαλείο κοινωνικού στιγματισμού. Επειδή τα πρώτα μεγάλα κύματα της επιδημίας έπληξαν ιδιαίτερα γκέι κοινότητες, πολλοί χρησιμοποίησαν την ασθένεια αυτή ως απόδειξη ότι η ομοφυλοφιλία ήταν κάτι επικίνδυνο και ανήθικο.
Άνθρωποι πέθαιναν και ταυτόχρονα δέχονταν κοινωνική απαξίωση, σωματική και ψυχολογική βια. Οικογένειες εγκατέλειπαν παιδιά τους. Νοσοκομεία αντιμετώπιζαν ασθενείς με φόβο. Πολιτικοί καθυστερούσαν να αναλάβουν δράση.
Ο πόνος της ασθένειας είχε γίνει ένα με τον πόνο της συνεχούς απόρριψης από το σύνολο των ανθρώπων.
Αλλά όπως ευτυχώς συμβαίνει πάντα, μέσα από αυτή την τεράστια τραγωδία γεννήθηκαν νέα δίκτυα αλληλεγγύης, ακτιβισμού και διεκδίκησης. Άνθρωποι που μέχρι τότε βρίσκονταν στο περιθώριο άρχισαν να απαιτούν ορατότητα, αξιοπρέπεια, ίση μεταχείριση, ζωή.
Σήμερα η εικόνα, αντικειμενικά,έχει αλλάξει σημαντικά σε πολλές χώρες όμως η αλλαγή αυτή, εντελώς υποκειμενικά για εμένα είναι ιδιαίτερα λίγη και μικρή δεδομένου ότι βρισκόμαστε στο 2026.
Υπάρχουν περισσότερα δικαιώματα, μεγαλύτερη κοινωνική αποδοχή και καλύτερη νομική προστασία από ό,τι πριν από πενήντα ή εκατό χρόνια, ωστόσο, αλίμονο, η πρόοδος δεν είναι παντού ίδια.
Σε πολλές περιοχές του κόσμου η ομοφυλοφιλία εξακολουθεί να διώκεται ποινικά. Σε ορισμένες χώρες οι άνθρωποι φυλακίζονται λόγω του σεξουαλικού τους προσανατολισμού. Αλλού αντιμετωπίζουν βία, κοινωνικό αποκλεισμό ή εξαναγκασμό σε σιωπή. Ακόμη και στις πιο φιλελεύθερες κοινωνίες, πολλοί νέοι φοβούνται να μιλήσουν ανοιχτά στις οικογένειές τους ή να εκφράσουν δημόσια την ταυτότητά τους ή όπως πιο απλά μπορεί να ειπωθεί, οι άνθρωποι δεν μπορούν να ζήσουν ανοιχτά και ελεύθερα.
Άραγε μιλάμε σήμερα για πραγματικά ίσα δικαιώματα;
Αναρωτιέμαι συχνά για παράδειγμα, αν είναι τόσο δύσκολο κάποιος να καταλάβει γιατί χρησιμοποιουνε για παράδειγμα τη λέξη γυναικοκτονία, πώς θα ήταν αν έπρεπε να θεσπίσουμε μια λέξη για τις βίαιες επιθέσεις που δέχονται ανά τον κόσμο τα ομοφυλόφιλα ζευγάρια και τι αντιδράσεις θα υπήρχαν.
Η απάντηση πάντα εξαρτάται από το πώς ορίζουμε την ισότητα. Η νομική ισότητα είναι ένα σημαντικό βήμα. Η κοινωνική ισότητα όμως είναι κάτι πολύ , πολύ βαθύτερο. Ακριβώς επειδή δεν αφορά μόνο τους νόμους. Αφορά το αν ένας άνθρωπος μπορεί να ζήσει χωρίς να νιώθει ότι πρέπει να απολογείται για την ύπαρξή του. Γιατί ακριβώς μετά τη δήλωση "Υπάρχω" πρέπει να ακολουθεί μόνο ένα πράγμα, η τελεία.
Υπάρχει επίσης ένα παράδοξο που αξίζει να σκεφτούμε και πολύ συχνά περνάει από το κεφάλι μου, είναι πως η ιστορία δείχνει ότι συχνά οι κοινωνίες αντιμετώπισαν την ομοφυλοφιλία με μεγαλύτερη ηθική αυστηρότητα από ό,τι αντιμετώπισαν και αντιμετωπίζουν πραγματικά εγκλήματα. Αν κοιτάξει κανείς το παρελθόν, θα βρει περιόδους όπου άνθρωποι στιγματίζονταν επειδή αγαπούσαν κάποιον του ίδιου φύλου, ενώ την ίδια στιγμή πρόσωπα που συνδέονταν με πολέμους, σφαγές, διαφθορά, εκμετάλλευση ή κατάχρηση εξουσίας διατηρούσαν κύρος και επιρροή. Το ίδιο βέβαια συμβαίνει ακόμα και σήμερα.
Αυτό δεν σημαίνει ότι όλες οι κοινωνίες λειτούργησαν με τον ίδιο τρόπο ούτε ότι η ιστορία είναι μια απλή ευθεία γραμμή. Σημαίνει όμως ότι συχνά, η ηθική μας πυξίδα είναι, κατ'εμε, αναίτια μπερδεμένη. Αντί να αξιολογούμε τους ανθρώπους με βάση το πόσο κακό προκαλούν στους άλλους, επιλέγουμε πολλές φορές να τους αξιολογούμε με βάση το πόσο διαφορετικοί από εμάς είναι.
Και εδώ βρίσκεται η ουσία της σημερινής αναρώτησης-συζήτησης.
Πόση αρνητική επίδραση έχουν οι πράξεις μας στους άλλους ανθρώπους;
Αυτό είναι ένα ερώτημα που θα μπορούσε να αφορά όλους μας ανεξαρτήτως φύλου, σεξουαλικού προσανατολισμού, θρησκείας ή πολιτικών πεποιθήσεων.
Η αγάπη ανάμεσα σε δύο ενήλικους ανθρώπους που συναινούν δεν στερεί τα δικαιώματα από κανέναν. Δεν αφαιρεί ελευθερίες. Δεν παράγει θύματα. Δεν καταστρέφει ζωές. Η βία, η εκμετάλλευση, η διαφθορά, η κακοποίηση και η κατάχρηση εξουσίας είναι εκείνα που καταστρέφουν ζωές.
Ίσως λοιπόν εκεί θα έπρεπε να βρίσκεται το μεγαλύτερο μέρος της ηθικής μας προσοχής.
Γιατί σήμερα η κοινωνία μας συνολικά δεν πάει κατά διαόλου επειδή οι γκέι άνθρωποι είναι ορατοί. Πηγαίνει κατά διαόλου επειδή θεωρούμε πλέον φυσιολογική τη βια, τον πόλεμο, τις δολοφονιες, τη βια αυτών που εξουσιάζουν τους πολίτες, τα τεράστια σκάνδαλα παιδοφιλίας, τα αδιανόητα πολλά οικονομικά εγκλήματα. Τα έχουμε τόσο συνηθίσει που τα προσπερνάμε σε ένα δευτερόλεπτο. Αν όμως δύο άτομα του ίδιου φύλου τολμήσουν δημόσια να αγκαλιαστούν και να φιληθουν η κοινωνία αντιδρά με τρόπο δυσανάλογο. Εσύ που με διαβάζεις τώρα, πώς αντιδράς άραγε στη φρίκη της γενοκτονίας; Του πολέμου, των βιασμών, του κράτους που σου κλέβει τη χαρά και την ίδια τη ζωή;
Συνεχίζω...
Υπάρχει και μια ιδιαίτερη σχέση ανάμεσα στην LGBTQ+ κοινότητα και τη μόδα, που οφείλω λόγω επαγινα αναφέρω. Όχι επειδή πολλοί διάσημοι σχεδιαστές υπήρξαν γκέι, αλλά επειδή η μόδα υπήρξε ιστορικά ένας χώρος έκφρασης για ανθρώπους που συχνά δεν μπορούσαν να μιλήσουν ανοιχτά, κυρίως δηλαδή για τις γυναίκες και τους ομοφυλόφιλους άνδρες. Πριν υπάρξει η γλώσσα της πολιτικής διεκδίκησης, υπήρχε ήδη η γλώσσα της εμφάνισης, της εικόνας. Το ντύσιμο, το στυλ, το σώμα και η αισθητική λειτούργησαν πολλές φορές ως τρόποι αναζήτησης αλλά και έκφρασης ταυτότητας και ορατότητας. Η μόδα δεν ήταν απλώς διακόσμηση, ήταν ένας τρόπος να διεκδικήσει κανείς το δικαίωμα να υπάρχει όπως είναι και όπως επιθυμεί. Γι' αυτό και η σχέση της LGBTQ+ κοινότητας με τη μόδα δεν αφορά την ομορφιά. Αφορά τη δημιουργία χώρων ελευθερίας μέσα σε κοινωνίες που συχνά απαιτούσαν συμμόρφωση και απαλοιφή των προσωπικώ, ατομικών χαρακτηριστικών μας.
Και τελικά, τι συμβολίζει αυτό το Pride;
Για κάποιους λοιπόν είναι μια γιορτή. Για κάποιους άλλους είναι διαμαρτυρία. Για τους περισσότερους είναι όμως μνήμη.
Είναι η υπενθύμιση ότι τα δικαιώματα που σήμερα θεωρούνται αυτονόητα κατακτήθηκαν από ανθρώπους που πλήρωσαν με τεράστιο προσωπικό κόστος. Από ανθρώπους που απολύθηκαν, χλευάστηκαν, ξυλοκοπήθηκαν, φυλακίστηκαν, έζησαν μια ζωή στη σκιά ή δολοφονήθηκαν.
Το Pride δεν ζητά από όλους να συμφωνήσουν σε όλα. Ζητά όμως, όσο μπορώ να καταλάβω και εγώ η ίδια, κάτι πιο θεμελιώδες, να αναγνωρίσουμε ότι κάθε άνθρωπος αξίζει αξιοπρέπεια και ίση μεταχείριση.
Η πιο ουσιαστική ερώτηση δεν ειναι αν κάποιος είναι γκέι, στρέιτ ή οτιδήποτε άλλο.
Η πιο ουσιαστική ερώτηση είναι εκείνη που μου έμαθαν οι άνθρωποι της δικής μου οικογένειας,
"Τι είδους άνθρωπος επιλέγεις να είσαι για τον εαυτό σου και για τους άλλους ανθρώπους;".
Γιατί, στο τέλος της ημέρας, οι κοινωνίες δεν κρίνονται από το πώς φέρονται στους ισχυρούς. Κρίνονται από το πώς φέρονται σε εκείνους που κάποτε χρειάστηκε να κρυφτούν για να επιβιώσουν.
Ίσως γι' αυτό το Pride εξακολουθεί και πρέπει να υπάρχει.
Ως υπενθύμιση ότι ο άνθρωπος οφείλει να είναι εκεί για τον άνθρωπο.
X CivilA
Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου