~Αρχιτεκτονική, αισθητική και νευρολογία.
Πώς ο κόσμος που βλέπουμε γίνεται ο κόσμος που είμαστε.
Από μικρή είχα ερωτήματα, δεν τα εξέφραζα, έψαχνα να διαβάσω τις απαντήσεις γύρω μου. Έβλεπα ένα κτίριο και δεν μου ασκούσε θετική επιρροή· το ένιωθα ακαλαίσθητο.
"Μα αν είναι ακαλαίσθητο, τότε γιατί υπάρχουν τόσα πολλά σαν κι αυτό;" αναρωτιόμουν μέσα στο κεφάλι μου.
Άλλοτε αναρωτιόμουν για τις υφές , "μα δεν είναι κατάλληλες." διαπίστωνα χωρίς να ξέρω καν τι εννοώ.
Και κάπου εκεί, μέσα σε αυτή τη διαπίστωση, ξεκίνησα να αναρωτιέμαι όχι μόνο για το τι βλέπω, αλλά για το, γιατί το βλέπω έτσι.
Ίσως να ήταν κάπως ανορθόδοξο για ένα παιδί δέκα χρονών που έπρεπε να διαβάζει αγγλικά, μαθηματικά και γλώσσα, να διαβάζει το περιβάλλον του.
Και χρόνια μετά, συνειδητοποιώ κάτι που δεν μου είχε πει κανείς τότε ξεκάθαρα, ο χώρος δεν είναι ουδέτερος. Μας διαμορφώνει.
Η αρχιτεκτονική δεν είναι απλώς το περίβλημα της ζωής μας. Είναι ένας αόρατος μηχανισμός που επηρεάζει το πώς αισθανόμαστε, πώς σκεφτόμαστε, πώς κινούμαστε.
Το ύψος ενός ταβανιού μπορεί να επηρεάσει τη δημιουργικότητα. Το φως ενός δωματίου μπορεί να επηρεάσει τη διάθεσή μας. Η πυκνότητα μιας πόλης μπορεί να αυξήσει το άγχος ή να ενισχύσει την αίσθηση του ανήκειν.
Δεν είναι θεωρία. Είναι νευρολογία.
Ο εγκέφαλος αντιδρά στον χώρο όπως αντιδρά σε ένα συναίσθημα. Οι καμπύλες μορφές τον ηρεμούν. Οι απότομες γωνίες τον κρατούν σε εγρήγορση. Το φυσικό φως ρυθμίζει τις ορμόνες μας.
Άρα, όταν μεγαλώνουμε μέσα σε ένα συγκεκριμένο περιβάλλον, δεν μαθαίνουμε μόνο να το αναγνωρίζουμε. Μαθαίνουμε να είμαστε, να ζούμε, να επιβιωνουνς μέσα από και σε αυτό.
Το αισθητικό μας φίλτρο δεν είναι τυχαίο
Κάποιοι άνθρωποι αγαπούν το μίνιμαλ. Άλλοι την υπερβολή. Κάποιοι θέλουν φως. Άλλοι προτιμούν σκιά.
Δεν είναι απλώς “γούστο”.
Είναι μνήμη.
Το περιβάλλον στο οποίο μεγαλώνουμε γίνεται το πρώτο μας αισθητικό λεξικό. Οι γραμμές των κτιρίων, τα χρώματα των τοίχων, οι σκιές στους δρόμους ,όλα αυτά εγγράφονται μέσα μας σαν κανονικότητα.
Και μετά, ως ενήλικες, νομίζουμε ότι “επιλέγουμε”.
Στην πραγματικότητα, αναγνωρίζουμε αυτό που ήδη μας έχει διαμορφώσει γιατί είναι οικείο.
Εδώ όμως τα πράγματα γίνονται πιο ενδιαφέροντα.
Γιατί αν η αισθητική μας, διαμορφώνεται από το περιβάλλον, τότε το περιβάλλον δεν είναι απλώς ζήτημα γούστου ,είναι ζήτημα πολιτικής.(Όχι εκεί που πάει το μυαλό σου)
Ποιος αποφασίζει πώς θα είναι μια πόλη;
Ποιος επιλέγει αν θα υπάρχει πράσινο, φως, ανθρώπινη κλίμακα ή απρόσωποι όγκοι;
Ποιος καθορίζει αν θα ζούμε μέσα σε ομορφιά ή μέσα σε οπτική κόπωση;
Η αισθητική δεν είναι ουδέτερη.
Είναι εξουσία.
Ένας κακοσχεδιασμένος χώρος δεν είναι απλώς “άσχημος”. Είναι ένας χώρος που παράγει άγχος, αποξένωση, κόπωση.
Ενώ ένας όμορφος, ανθρώπινος χώρος παράγει ηρεμία, σύνδεση, δημιουργικότητα.
Άρα, όταν μιλάμε για αισθητική, μιλάμε για ποιότητα ζωής.
Και μετά έρχεται το χρώμα.
Το πιο υποτιμημένο εργαλείο επιρροής. Το ξέρεις ότι έχουμε ενστικτώδη αντίδραση στο χρώμα; Το ξέρεις ότι επηρεάζει το μεταβολισμό, τον ύπνο, την εύρεση ερωτικού συντρόφου, την όρεξη και πόσα ακόμα!;
Για παράδειγμα, το κόκκινο επιταχύνει τον καρδιακό ρυθμό, το μπλε ηρεμεί το νευρικό σύστημα. Το κίτρινο ενεργοποιεί την προσοχή και το πράσινο ισορροπεί και καταπραΰνει.
Δεν είναι κοινωνικοί συμβολισμοί μόνο. Είναι βιολογία.
Το χρώμα είναι ο πιο άμεσος τρόπος με τον οποίο το περιβάλλον “μιλά” στο σώμα μας. Δεν χρειάζεται να το καταλάβεις. Το νιώθεις.
Και όμως, οι κοινωνίες έχουν φορτώσει τα χρώματα με νόημα.
Το μαύρο έγινε πένθος. Το ροζ έγινε τρυφερότητα. Το κόκκινο έγινε πάθος.
Κάθε επιλογή χρώματος είναι ταυτόχρονα εξίσου προσωπική και κοινωνικά καθορισμένη.
Και κάπου εδώ, η μόδα μπαίνει στο παιχνίδι.
Αν η αρχιτεκτονική είναι ο χώρος που κατοικούμε, η μόδα είναι ο χώρος που φοράμε, μας περιβάλλει.
Και όπως ακριβώς ο χώρος επηρεάζει τη διάθεσή μας, έτσι και το ρούχο επηρεάζει τη στάση μας, τη συμπεριφορά μας, την αυτοαντίληψή μας.
Φοράς μαύρο -> νιώθεις πιο προστατευμένος.
Φοράς κόκκινο -> γίνεσαι πιο ορατός.
Φοράς λευκό ->αισθάνεσαι καθαρότητα ή ευαλωτότητα.
Δεν είναι φαντασία, είναι αυτό που η επιστήμη ονομάζει enclothed cognition.
Το σώμα αντιδρά σε αυτό που φοράει, τόσο σε σχέση με το χρώμα, την εφαρμογή, το υλικό.
Η μόδα δεν είναι επιφάνεια, είναι ναι ψυχολογία σε ύφασμα.
Και τότε προκύπτει το μεγάλο ερώτημα!
Επιλέγουμε το στυλ μας ή μας έχει ήδη αυτό "επιλέξει";
Ο καλλιτέχνης πιστεύει ότι δημιουργεί από το μηδέν. Στην πραγματικότητα, δημιουργεί από ένα σύνολο επιρροών που ξεκινούν πολύ πριν αποκτήσει συνείδηση. Για παράδειγμα από το φως που είδε ως παιδί ή τα χρώματα που τον ηρέμησαν ή τον ενόχλησαν. Τα κτίρια που τον έκαναν να νιώσει μικρός ή ασφαλής.
Όλα αυτά γίνονται υλικό έμπνευσης για τον καλλιτέχνη και η καλλιτεχνική ταυτότητα δεν είναι ποτέ ουδέτερη.
Είναι ένας διάλογος ανάμεσα σε αυτό που έχουμε ζήσει και σε αυτό που θέλουμε να πούμε.
Τελικά, ποιος διαμορφώνει ποιον;
Ο χώρος εμάς ή εμείς τον χώρο;
Το χρώμα το συναίσθημα ή το συναίσθημα το χρώμα;
Η απάντηση είναι λιγότερο καθαρή απ’ όσο θα θέλαμε.
Ζούμε μέσα σε μια συνεχή αλληλεπίδραση.
Το περιβάλλον μας διαμορφώνει και εμείς διαμορφώνουμε το περιβάλλον. Το αναπαράγουμε, το αμφισβητούμε ή το μετασχηματίζουμε.
Αλλά υπάρχει κάτι που δεν μπορούμε να αγνοήσουμε πλέον, η αισθητική δεν είναι πολυτέλεια. Είναι φυσιολογική ανάγκη.
Αλλιώς πώς εξηγείς τις πρώτες τοιχογραφίες σε σπηλιές; Για ποιον λόγο θέλησαν οι άνθρωποι των σπηλαίων να ζωγραφίσουν το "σπίτι" τους;
Τελικά, το πώς βλέπουμε τον κόσμο, καθορίζει το πώς υπάρχουμε μέσα σε αυτόν.
~•Σημείωση από μια εκπαιδεύτρια μόδας•~
Ως εκπαιδεύτρια μόδας, βλέπω καθημερινά σπουδαστές να προσπαθούν να “βρουν το στυλ τους”.
Και κάθε φορά τους λέω το ίδιο:
Δεν ξεκινάς από το τι σου αρέσει.
Ξεκινάς από το τι σε έχει διαμορφώσει.
Παρατήρησε τον χώρο που μεγάλωσες.
Από πού έρχεσαι;
Τα χρώματα που θυμάσαι.
Τι σε ηρεμεί και τι σε απορρίπτει.
Η αισθητική δεν είναι κάτι που μαθαίνεις.
Είναι κάτι που αποκαλύπτεις σιγά σιγά, παρατηρώντας πρώτα εσένα και έπειτα εσένα σε σχέση με οτιδήποτε σε περιβάλλει.
X CivilA
Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου