Τι είναι δικαιωματισμός;
Ο όρος «δικαιωματισμός» είναι φορτισμένος συνήθως,δεν έχει ουδέτερη σημασία ούτε όμως και μια αυστηρά επιστημονική ερμηνεία.
Χρησιμοποιείται κυρίως στον δημόσιο λόγο και ανάλογα με το ποιος χρησιμοποιεί τη λέξη, αλλά και σε ποια περίσταση, αλλάζει και το νόημά της.
Στον πυρήνα της, αναφέρεται στην έμφαση ή διεκδίκηση δικαιωμάτων είτε ατομικών είτε συλλογικών.
Αυτό από μόνο του μόνο αρνητικό δεν είναι. Τα ανθρώπινα δικαιώματα είναι θεμέλιο των σύγχρονων δημοκρατικών και πολιτισμένων κοινωνιών.
Ο «δικαιωματισμός» όμως δεν είναι αντικειμενικός όρος. Είναι είτε μια υπεράσπιση των δικαιωμάτων είτε μια κριτική σε αυτό που θεωρείται υπερβολή ως προς την "ποσότητα" αυτών που δικαιούμαι χωρίς απαραίτητα να αναλαμβάνω ευθύνη ή να εχω ανταποδοτική επιθυμία.
Το νόημά της λέξης εξαρτάται πάντα από το πλαίσιο, τον ομιλητή και φυσικά την πρόθεση.
Ας δούμε πώς υπάρχει ο δικαιωματισμός στη μόδα και τη σύγχρονη κουλτούρα.
Αν δούμε τη μόδα ως κοινωνικό καθρέφτη, τότε ο «δικαιωματισμός» εμφανίζεται μέσα της όχι ως έννοια, αλλά ως αισθητική και στάση.
Η μόδα ήταν πάντα χώρος διεκδίκησης, για παράδειγμα το παντελόνι στη γυναίκα, η μίνι φούστα, το unisex, το body positivity, η συμπερίληψη.
Όλα αυτά, στην εποχή τους, θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν «δικαιωματισμός».
Σήμερα τα θεωρούμε αυτονόητα.
Σήμερα όμως συμβαίνει και κάτι διαφορετικό.
Η διεκδίκηση δικαιωμάτων δεν είναι μόνο πολιτική ή κοινωνική, έχει γίνει και αισθητική δήλωση.
Για παράδειγμα,“φοράω αυτό γιατί έτσι νιώθω” ή “εκφράζομαι όπως θέλω” και “το σώμα μου, η επιλογή μου”. Η μόδα γίνεται το πιο άμεσο εργαλείο αυτής της δήλωσης.
Και εδώ μπαίνει το σημείο τριβής.
Για κάποιους, αυτό είναι ελευθερία, για άλλους, είναι «υπερβολή» ακόμα και ασέβεια. Κάπου εκεί εμφανίζεται ο όρος «δικαιωματισμός» ως κριτική.
Γιατί όμως;
Γιατί η μόδα, ως ορατό πεδίο, κάνει τη διεκδίκηση των πάντων, ορατή. Και ό,τι είναι ορατό, κρίνεται πιο έντονα. Δεν είναι το ίδιο να έχεις μια άποψη, με το να τη φοράς.
Ζούμε σε μια εποχή όπου η συμπερίληψη προωθείται, η διαφορετικότητα αναγνωρίζεται, η ελευθερία έκφρασης ενισχύεται.
Ταυτόχρονα όμως η λεκτική βία αυξάνεται, η κριτική γίνεται πιο σκληρή και η εικόνα γίνεται πεδίο προσωπικής επίθεσης.
Αυτό είναι το παράδοξο που εντοπίζω συνεχόμενα.
Ο «δικαιωματισμός» μέσα στη μόδα είναι ουσιαστικά η σύγκρουση ανάμεσα στο δικαίωμα έκφρασης και στην κοινωνική ανοχή αυτής της έκφρασης.
Ίσως το πιο ενδιαφέρον εδώ είναι να εντοπίσουμε με άμεσο τρόπο, πόσο έτοιμη είναι μια κοινωνία να αντέξει τη διαφορετικότητα.
X CivilA
Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου