~Πώς μια υγειονομική κρίση μεταμόρφωσε τη μόδα σε κοινωνικό σχόλιο, αλλάζοντας για πάντα την αισθητική, την ταυτότητα και την έννοια της ορατότητας.
Υπάρχουν στιγμές στην ιστορία όπου η μόδα παύει να είναι επιφανειακή. Σταματά να αφορά μόνο υφάσματα, γραμμές και τάσεις και γίνεται κάτι βαθύτερο, ένας τρόπος δηλαδή, να κατανοήσουμε τον κόσμο. Η επιδημία του HIV/AIDS τη δεκαετία του ’80 και του ’90 ήταν μία από αυτές τις στιγμές.
Σύμφωνα με τον World Health Organization, από τις αρχές της δεκαετίας του ’80 μέχρι σήμερα, δεκάδες εκατομμύρια άνθρωποι έχουν επηρεαστεί από τον HIV. Όμως πέρα από τα στατιστικά, υπήρχε μια πολιτισμική πραγματικότητα, ο ιός χτύπησε ιδιαίτερα κοινότητες που βρίσκονταν στην καρδιά της δημιουργικότητας , καλλιτέχνες, σχεδιαστές, φωτογράφοι, performers.
Η μόδα δεν έμεινε ανεπηρέαστη. Αντιθέτως, μετατράπηκε σε έναν από τους πιο ισχυρούς καθρέφτες αυτής της κρίσης.
Η εποχή χαρακτηρίστηκε ως, της άρνησης και του στίγματος.
Στις αρχές των ’80s, ο HIV συνοδευόταν από φόβο, παραπληροφόρηση και κοινωνικό στιγματισμό. Οι κυβερνήσεις άργησαν να αντιδράσουν, τα μέσα ενημέρωσης δίσταζαν να μιλήσουν ανοιχτά και η κοινωνία συχνά αντιμετώπιζε την ασθένεια με προκατάληψη.
Μέσα σε αυτό το κλίμα, η μόδα βίωσε απώλειες που διαμόρφωσαν τη συλλογική της μνήμη. Ο Halston, σύμβολο της αμερικανικής κομψότητας, ο Perry Ellis, και ο Antonio Lopez, ένας από τους πιο επιδραστικούς εικονογράφους μόδας, ήταν μόνο μερικοί από εκείνους που χάθηκαν πρόωρα.
Η απώλεια δεν ήταν απλώς προσωπική ,ήταν δημιουργική. Ήταν σαν να σβήνονταν φωνές πριν προλάβουν να ολοκληρώσουν αυτό που είχαν να πουν.
Η δεκαετία του ’80, γνωστή για την υπερβολή και την επίδειξη πλούτου, άρχισε σταδιακά να αποκτά μια πιο σκοτεινή και αυστηρή αισθητική. Το ντύσιμο μετατράπηκε σε μια μορφή ψυχολογικής πανοπλίας. Θα το γράψω όσο πιο ψυχρά και κατανοητά γίνεται. Το AIDS συνδέθηκε τότε με την ομοφυλοφιλία και η εικόνα του straight άνδρα απειλήθηκε κοινωνικά. Μέχρι τότε οι άνδρες ντύνονταν πιο χρωματιστά, φορούσαν τακούνια, στενά παντελόνια. Θυμόμαστε όλοι τις δεκαετίες του 60-70-80. Ξαφνικά όλα έγιναν πιο συντηρητικά. Γιατί; Γιατί ο straight άνδρας αναδιαμόρφωσε την εξωτερική του εικόνα ώστε να μην τον θεωρήσουν gay άρα και πιθανό φορέα της ασθενείας τότε.
Η κοινωνία απαίτησε λοιπόν και οι σχεδιαστές μίλησαν.
Ο Giorgio Armani εισήγαγε το “power suit” με μαλακή ραφή αλλά αυστηρή παρουσία , κοστούμια σε γκρι και μαύρους τόνους που έδιναν στον άνδρα μια αίσθηση ελέγχου σε έναν κόσμο που έμοιαζε ασταθής. Τα shows του στα μέσα της δεκαετίας (FW 1985–1987) αποτύπωσαν αυτή την ανάγκη για σοβαρότητα και αυτοσυγκράτηση.
Το σώμα, που τη δεκαετία του ’70 ήταν σύμβολο απελευθέρωσης, τώρα καλυπτόταν. Η έκθεση αντικαταστάθηκε από δομή.
Η χαρά των χρωμάτων και των σχεδίων από πειθαρχία.
Και όμως, δεν έμεινε όλη η μόδα σιωπηλή. Στα ’90s, όπως ήταν αναμενόμενο, έγινε εργαλείο ακτιβισμού.
Ο Jean-Paul Gaultier ήταν από τους πρώτους που τόλμησαν να σπάσουν τη σιωπή. Στο ανδρικό του show το 1994, παρουσίασε φούστες για άνδρες, κορσέδες και μια ρευστή προσέγγιση του φύλου. Ήταν μια δήλωση ότι η ταυτότητα δεν περιορίζεται, ακόμα και σε περιόδους φόβου.
Παράλληλα, το κόκκινο κορδελάκι ,το Red Ribbon, έγινε παγκόσμιο σύμβολο αλληλεγγύης. Ο Kenneth Cole χρησιμοποίησε καμπάνιες με κοινωνικά μηνύματα, αποδεικνύοντας ότι η μόδα μπορεί να είναι πολιτική.
Σχεδιαστές όπως ο Yohji Yamamoto και το Comme des Garçons Homme Plus εισήγαγαν oversized, σχεδόν “εύθραυστες” σιλουέτες , ρούχα που δεν προσπαθούσαν να επιβληθούν, αλλά να εκφράσουν την ευαλωτότητα και όπου ευαλωτοτητα βάλε σε παρένθεση ίσως θηλυκότητα.
~ Η Αρρενωπότητα σε επαναδιαπραγμάτευση~
Ίσως η πιο ουσιαστική αλλαγή να συνέβη στην έννοια της ανδρικότητας εκείνη τη στιγμή.
Μέχρι τότε, ο άνδρας της μόδας βάδιζε μεταξύ macho και glamour. Μετά τον HIV, η εικόνα του έγινε πιο περίπλοκη. Από τη μία πλευρά, εμφανίστηκε η ανάγκη για “ασφάλεια” μέσα από το αυστηρό ντύσιμο. Από την άλλη, γεννήθηκε μια νέα ευαισθησία.
Η μόδα συνέχισε να επιτρέπει στον άνδρα να είναι εύθραυστος, εκφραστικός, ανθρώπινος.
Αυτό το βλέπουμε καθαρά στις πασαρέλες των ’90s, λιγότερη επίδειξη δύναμης, περισσότερη αναζήτηση ταυτότητας στο βάθος της προσωπικότητας.
Η επιδημία του HIV δεν άλλαξε μόνο το στυλ, άλλαξε τη συνείδηση της μόδας. Την ανάγκασε να μιλήσει, να πάρει θέση, να γίνει φορέας νοήματος ακριβώς τη στιγμή που μεγάλο μέρος της κοινωνίας απομόνωσε όσους έφεραν το στίγμα.
Σήμερα, όταν μιλάμε για diversity, inclusion ή gender fluidity, μιλάμε ,έστω και έμμεσα, για την κληρονομιά εκείνης της περιόδου.
Η μόδα δεν είναι ποτέ ουδέτερη. Είναι αρχείο συναισθημάτων, φόβου, απώλειας και ελπίδας.
Και αν κάτι μας δίδαξε εκείνη η εποχή, είναι αυτό, η μόδα δεν ακολουθεί απλώς την κοινωνία , την αποκαλύπτει.
~•Σημειώσεις εκπαιδεύτριας μόδας•~
Και ίσως αυτό είναι το πιο ουσιαστικό μάθημα που μπορούμε να κρατήσουμε ως μελετητές και δημιουργοί της μόδας, κάθε σιλουέτα, κάθε ύφασμα, κάθε τάση δεν είναι ποτέ ουδέτερη.
Από την εξωστρέφεια των ’70s στην εσωστρέφεια των ’80s, και από το power dressing ως μηχανισμό ελέγχου μέχρι τη μόδα ως πράξη ακτιβισμού στα ’90s, βλέπουμε ξεκάθαρα πώς μια κοινωνική κρίση όπως ο HIV λειτούργησε ως σημείο καμπής.
Οι περιπτώσεις του Giorgio Armani, του Jean-Paul Gaultier, αλλά και των Yohji Yamamoto και Comme des Garçons Homme Plus, αποδεικνύουν ότι η μόδα μπορεί να ταλαντεύεται ανάμεσα στη δομή και την ευαλωτότητα, στον έλεγχο και την ελευθερία. Σήμερα, μέσα από έννοιες όπως το genderless fashion, η συμπερίληψη και η πολιτική της ταυτότητας, δεν κάνουμε τίποτα άλλο από το να συνεχίζουμε έναν ανοιχτό διάλογο που ξεκίνησε τότε ,έναν διάλογο που μας υπενθυμίζει ότι η μόδα δεν είναι απλώς αισθητική επιλογή, αλλά μια ζωντανή γλώσσα που αποτυπώνει, ερμηνεύει και τελικά αποκαλύπτει την κοινωνία μας.
Η μόδα είναι ιστορικό τεκμήριο.
Η μόδα είναι κοινωνικό φαινόμενο.
Η μόδα είναι τέχνη.
X CivilA
Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου